Pirinç asit indirme, bakır-çinko alaşımı olan pirinç malzeme üzerine kimyasal aşındırma yöntemiyle derin ve kalıcı işaretleme yapılmasını sağlayan endüstriyel bir üretim tekniğidir. Ankara'da uzun yıllardır uygulanan bu yöntem, özellikle kapı plakaları, ödül plaketleri, anma tabelaları ve mimari tabelacılık alanlarında yaygın olarak tercih edilmektedir. Pirinç malzemenin doğal altın sarısı rengi ve asit indirme işleminin sağladığı derinlikli yüzey, son derece estetik ve prestijli sonuçlar ortaya koyar.

Pirinç Alaşım Özellikleri ve Malzeme Seçimi

Asit indirme işleminde kullanılan pirinç levhalar genellikle CuZn37 (Ms63) ve CuZn30 (Ms70) alaşımlarından üretilmektedir. CuZn37 alaşımı yüzde 63 bakır ve yüzde 37 çinko içerir; iyi işlenebilirlik ve uygun maliyetiyle en çok tercih edilen kalitedir. CuZn30 ise daha yüksek bakır oranı sayesinde daha koyu altın tonunda bir görünüm sunar ve özellikle dekoratif uygulamalarda öne çıkar. Levha kalınlıkları 0,5 mm ile 2 mm arasında değişir; ince levhalar etiket ve küçük plakalar için, kalın levhalar ise mimari tabelalar ve büyük boyutlu uygulamalar için kullanılır. Standart boyutlar 20x10 mm gibi küçük etiketlerden 600x400 mm boyutlarındaki büyük tabelacılık panellerine kadar geniş bir yelpazeyi kapsar.

Aşındırma Kimyası ve Fotoresist Süreci

Pirinç asit indirme işleminde birincil aşındırıcı kimyasal olarak demir üç klorür (FeCl3) çözeltisi kullanılır. Çözelti konsantrasyonu 40-42 Baumé derecesinde hazırlanır ve işlem sıcaklığı 45-50°C arasında tutulur. Bu koşullarda pirinç malzeme üzerindeki aşındırma hızı dakikada yaklaşık 25 mikrometre seviyesindedir. Alternatif olarak amonyum persülfat çözeltisi de kullanılabilir; ancak demir üç klorür daha yaygın tercih edilir çünkü daha kontrollü ve homojen bir aşındırma profili sağlar. Fotoresist süreci, tasarımın pirinç yüzeye aktarılmasının temelini oluşturur. İlk adımda pirinç levha yüzeyi tamamen temizlenir ve yağdan arındırılır. Ardından sıvı fotoresist ya da kuru film laminasyon yöntemiyle yüzey kaplanır. Kuru film laminasyonu endüstriyel üretimde daha yaygındır çünkü homojen kalınlık sağlar ve işlem tekrarlanabilirliği yüksektir. Kaplanan yüzey, 365 nm dalga boyundaki UV ışığına pozlanarak tasarım filmi aracılığıyla görüntü aktarımı gerçekleştirilir. Pozlama sonrası yüzde 1 konsantrasyonunda sodyum karbonat (Na2CO3) geliştirici çözeltisi ile yıkama yapılarak pozlanmamış bölgeler temizlenir ve pirinç yüzey aşındırmaya hazır hale gelir.

Aşındırma Parametreleri ve Derinlik Kontrolü

Aşındırma derinliği uygulamanın türüne göre 0,1 mm ile 0,5 mm arasında ayarlanır. İnce detaylı çalışmalar ve küçük yazılar için 0,1-0,2 mm derinlik yeterli olurken, dış mekan uygulamaları ve uzun ömür beklenen plakalarda 0,3-0,5 mm derinliğe ulaşılır. Aşındırma süresi, hedef derinliğe ve çözelti koşullarına bağlı olarak hesaplanır. Örneğin 0,3 mm derinlik için demir üç klorür çözeltisinde yaklaşık 12 dakikalık aşındırma süresi gereklidir. İşlem sırasında çözelti sıcaklığı ve konsantrasyonu sürekli izlenir; sıcaklık düşüşü aşındırma hızını doğrudan azaltır ve düzensiz yüzey oluşumuna neden olabilir. Sprey aşındırma sistemleri, daldırma yöntemine kıyasla daha homojen sonuç verir ve yan aşındırma (undercut) oranını minimize eder.

Boya Dolgu ve Renklendirme Teknikleri

Aşındırma işlemi tamamlandıktan sonra fotoresist tabakası sıyrılır ve pirinç yüzeyde çukur-kabartma tasarım ortaya çıkar. Bu aşamada çukur bölgelere boya veya emaye dolgu uygulanarak kontrast ve okunabilirlik artırılır. Dolgu malzemesi olarak iki bileşenli epoksi boya veya özel lak kullanılır. Boya uygulama tekniği olarak doktor blade (rakle) yöntemi tercih edilir; bu yöntemde boya yüzeye sürülür ve düz bir bıçak ile fazla boya sıyrılarak sadece çukur alanlarda boya kalması sağlanır. Dolgu sonrası parçalar 120°C sıcaklıkta fırında kürlenerek boyanın tam sertleşmesi ve yapışması garanti altına alınır. Çok renkli dolgu işlemleri de mümkündür; her renk için ayrı maskeleme ve dolgu aşaması uygulanır. Bu teknikle logolar, amblemler ve dekoratif tasarımlar birden fazla renkte üretilebilir. Son aşamada tüm yüzey şeffaf koruyucu lak ile kaplanır; bu lak pirinç malzemeyi oksidasyona karşı korur ve parlaklığını uzun süre muhafaza eder.

Uygulama Alanları ve Pirinç Patina Özellikleri

Ankara pirinç asit indirme ürünleri çok geniş bir kullanım alanına sahiptir. Otel ve ofislerde kapı plakalarında, iş yerlerinde marka amblemlerinde, ödül ve başarı plaketlerinde, anıt ve hatıra tabelalarında, mimari yönlendirme ve tabelacılıkta, mobilya aksesuar etiketlerinde yaygın olarak kullanılır. Pirinç malzemenin doğasında bulunan patina özelliği zaman içinde yüzeyde karakteristik bir karartma oluşturur. Bu doğal yaşlanma bazı dekoratif uygulamalarda arzu edilen bir görünüm sağlarken, istenmeyen durumlarda koruyucu lak uygulamasıyla önlenir. Mekanik gravür yöntemiyle karşılaştırıldığında, asit indirme çok daha ince detayları işleyebilir, fotoğrafik kalitede görüntü aktarımı yapabilir ve seri üretimde maliyet avantajı sunar. Gravür tek seferde tek parça üzerinde çalışırken, asit indirme ile aynı anda onlarca parça işlenebilir. Ayrıca asit indirme yöntemiyle oluşturulan çukur yüzeyler boya dolguyu çok iyi tutar ve yüzey aşınmasına karşı gravüre göre daha dayanıklıdır çünkü boya çukur içinde fiziksel olarak korunur.